De route naar betaald werk voor mensen met een arbeidshandicap
Betaald werk vinden voor iemand die een (arbeids)handicap of chronische ziekte heeft, lijkt soms een lastige onderneming temidden van een doolhof van regelingen. Om hier een beetje wegwijs in te worden, hebben we de diverse regelingen voor je op een rijtje gezet.
1. Wet op de (re)integratie arbeidsgehandicapten, Wet REA
De Wet REA biedt voordelen aan werkgevers die mensen met een arbeidshandicap in dienst nemen. De hieronder genoemde maatregelen dienen om de werkloosheid onder arbeidsgehandicapten te verminderen door financiële voordelen en subsidies aan werkgevers. Veel werkgevers zijn bang om mensen met een arbeidshandicap in dienst te nemen, ook als je het werk prima aan kunt en zeer gemotiveerd bent om aan de slag te gaan. Ze zijn bang voor hoge kosten en veel rompslomp met aanpassingen en voorzieningen. De Wet REA moet die vrees wegnemen. Veel werkgevers zijn nog niet op de hoogte van de regeling. Daarom is het goed je werkgever hierop te wijzen want ze maken ook je kans op een baan groter (zie hierna). De wet biedt ook faciliteiten aan arbeidsgehandicapte werkzoekenden. Een wettelijk recht op reïntegratie is er nog niet. De betrokken instellingen zullen zich wel inzetten om de arbeidsgehandicapte aan werk te helpen. In het algemeen is een werkgever gehouden om maatregelen te nemen die de arbeidsdeelname van arbeidsgehandicapten bevorderen.
Voor wie? Voor mensen met een arbeidshandicap die betaald werk zoeken. Je kunt gebruik maken van de faciliteiten van de Wet REA als je voldoet aan een van de volgende voorwaarden:
Je ontvangt een uitkering wegens arbeidsongeschiktheid zoals WAO, WAJONG, WAZ of je bent minder dan vijf jaar geleden weer volledig goedgekeurd
Je bent geïndiceerd voor de WSW maar je werkt daar niet, bijvoorbeeld omdat er wachtlijsten zijn of omdat er geen geschikte functie voorhanden is. Ook als je minder dan vijf jaar geleden nog in de WSW werkte maar nu niet meer, dan kun je gebruik maken van de faciliteiten van de wet
Je kunt ook arbeidsgehandicapt zijn volgens de Wet REA als je een bijstandsuitkering krijgt, een uitkering wegens werkloosheid (WW of andere regelingen), een uitkering krachtens de nabestaandenwet (ANW) of zelfs helemaal geen uitkering. Er dient dan medisch-arbeidskundig te worden vastgesteld of je arbeidsgehandicapt bent. Het Centrum voor Werk en Inkomen (CWI) bepaalt of deze beoordeling nodig is.
2. Financiële regelingen en voordelen voor werkgevers
De hieronder genoemde financiële regelingen en subsidies in het kader van de Wet REA bieden voordelen aan werkgevers die arbeidsgehandicapten in dienst nemen, zoals:
Kortingen op premies WAO- en WW Als je arbeidsongeschikt bent of bent geweest krijgt je toekomstige werkgever korting op je totale WAO-premie (basispremie en gedifferentieerde premie) en het werkgeversdeel van de WW-premie. De werkgever krijgt deze premies onder de voorwaarde dat ze worden aangevraagd binnen één jaar na de datum van je indiensttreding. Verder ontvangt de werkgever deze premiekortingen vanaf het moment dat je in dienst treedt en zolang het dienstverband duurt, tot maximaal 3 jaar. Indien je als medewerker reïntegreert bij je eigen werkgever (herplaatsing) dan wordt de korting voor één jaar toegekend. De hoogte van de premiekortingen is afhankelijk van de hoogte van je loon. De korting is lager als je bij reïntegratie niet meer dan de helft van het minimumloon ontvangt, bijvoorbeeld omdat je in deeltijd werkt.
Extra premiekorting als je in dienst komt als jonggehandicapte Als de werkgever je als jonggehandicapte in dienst neemt (Wajong uitkering) dan krijgt hij nog een extra premiekorting op de totale WAO-premie en de WW-premie.
Premievrijstelling voor oudere werknemers Als de werkgever werknemers van vijftig jaar in dienst neemt krijgt hij van de overheid automatisch premievrijstelling van de basispremie WAO. Deze vrijstelling kan probleemloos samengaan met een premiekorting als de oudere werknemer arbeidsgehandicapt is. De werkgever moet premiekortingen zelf tijdig aanvragen bij UWV.
Weer ziek of arbeidsongeschikt Als je in de eerste vijf jaar nadat je in dienst bent gekomen weer ziek of arbeidsongeschikt wordt dan betaalt de werkgever voor de eerste twee jaar je salaris door. Hierbij maakt het niet uit wat de oorzaak van je ziekte is. Het kan dus iets anders zijn dan je oorspronkelijke gezondheidsklachten. Een groot deel van het ziekengeld kan hij terugkrijgen van UWV. Deze periode kan met vijf jaar verlengd worden als (bij herkeuring) wordt vastgesteld dat je als medewerker een beduidend hogere kans hebt op ziekte en gebreken. En als je toen je met werken begon een Wajong uitkering, dan wordt met ingang van 1 mei 2005 de termijn van vijf jaar zelfs verlengd tot je 65ste jaar. Je werkgever loopt dan geen enkel risico meer op loondoorbetaling bij ziekte.
Geen hogere WAO-premie Als je als arbeidsgehandicapte binnen zes jaar nadat je in dienst bent getreden opnieuw ziek wordt, telt dit voor je werkgever niet mee voor de gedifferentieerde WAO-premie.
Als je als werknemer minder presteert Als arbeidsgehandicapte verdien je evenveel als een niet-arbeidsgehandicapte bij gelijkwaardige arbeid voor dezelfde arbeidsduur. Indien je als arbeidsgehandicapte echter duidelijk minder presteert dan normaal, kan je werkgever bij UWV een verzoek indienen om een lager loon te mogen betalen, zgn. loondispensatie, zelfs als het loon dan minder is dan het minimumloon. Deze inkomensachteruitgang door loondispensatie wordt dan gecompenseerd door je arbeidsongeschiktheidsuitkering te verhogen. Compensatie zal doorgaans niet toegepast worden wanneer je resterende loon daarna hoger is dan 20% van het minimumloon.
Vergoeding van extra kosten en speciale voorzieningen Als je aanpassingen nodig hebt om je werk goed te kunnen doen, zoals werk- en werkplekaanpassingen (bv een aangepaste stoel of machine) , dan kan de werkgever een vergoeding krijgen voor deze meerkosten. Hij krijgt deze meerkosten als hij je als arbeidsgehandicapte werknemer in dienst neemt of houdt voor minimaal zes maanden en de kosten boven een drempelbedrag uitkomen.
Proefplaatsing voor arbeidsgehandicapten Als je arbeidsgehandicapte bent en je werkgever twijfelt of je het werk aankunt dan kun je met hem een proefplaatsing afspreken voor maximaal drie maanden, voorafgaande aan het dienstverband. UWV betaalt je uitkering door waardoor de proefplaats geen gevolgen heeft voor je uitkering. En de werkgever hoeft geen loon te betalen en heeft geen risico’s.
Voor meer informatie: zie brochure van UWV “Ik neem een arbeidsgehandicapte in dienst” (voordelen van het in dienst nemen van een arbeidsgehandicapte).
3. Financiële regelingen en voordelen voor werknemers
Hieronder volgt een overzicht van regelingen die voordelen bieden aan je toekomstige werkgever als hij je in dienst neemt en daarnaast regelingen en bepalingen die specifiek voor jou van belang zijn.
WAO-er en opnieuw arbeidsongeschikt Als je als WAO-er aan het werk gaat en vervolgens weer arbeidsongeschikt wordt zou dit later kunnen leiden tot een lagere WAO-uitkering. Dit voorkomt men door voor vijf jaar een dagloon te garanderen. Dit betekent dat bij een hernieuwde berekening van de WAO-uitkering het zelfde dagloon als grondslag telt als het dagloon van je huidige WAO-uitkering.
Her-, om- en bijscholing Als je nog niet toe bent aan een betaalde baan maar je zou dit kunnen bereiken door de nodige scholing, dan kan dit door het UWV betaald worden. Je uitkering wegens arbeidsongeschiktheid loopt dan gewoon door. Voor meer informatie: zie de brochure van UWV “Ik ben ziek of gehandicapt en wil hulp bij mijn opleiding” (hoe UWV ondersteuning biedt bij scholing en studie).
Aanvullend loon Om als werkloze arbeidsgehandicapte weer aan het werk te komen, kan het zijn dat je werk accepteert dat onder je verdiencapaciteit ligt. Deze verdiencapaciteit berekent men door te kijken naar algemeen geaccepteerde arbeid wat die je als arbeidsgehandicapte kunt verrichten. Als je inkomen hierdoor achteruit gaan, kun je in deze gevallen mogelijk in aanmerking komen voor loonsuppletie.
Starterkrediet en eigen bedrijf Stel dat je een eigen bedrijf zou willen beginnen, dan biedt de Wet REA de mogelijkheid tot een starterkrediet. Je bedrijf mag bij de aanvraag nog niet zijn gestart en het moet passen bij je mogelijkheden en beperkingen en je professionele vaardigheden. UWV onderzoekt de kans van slagen en houdt rekening met je huidige bezittingen en schulden.
Proefplaatsing Als je behalve een arbeidshandicap ook een WW- uitkering hebt, maar je werkgever twijfelt of je het wel aankunt dan kun je een proefplaatsing overeenkomen voor zes maanden. Je uitkering wordt doorbetaald en je werkgever loopt geen risico. Na beëindiging van de proefplaatsing behoud je het recht op je uitkering. Een proefplaatsing vraag je zelf aan bij UWV en daarbij kan een arbeidsdeskundige voor je bemiddelen. De proefplaatsing is gericht op je reïntegratie. Een vast dienstverband is geen voorwaarde en kan niet worden gegarandeerd. De werkgever is dus niet verplicht je in dienst te nemen, hoewel dit wel de bedoeling is. Let wel: deze proefplaatsing geldt dus niet voor arbeidsgehandicapten zonder WW-uitkering.
Voor meer informatie: zie de brochure van UWV “Een extra reden om mij aan te nemen” (de voordelen voor je toekomstige werkgever als je een WAO-, WAZ- of Wajong-uitkering heeft of heeft gehad).
Nadat je geheel of gedeeltelijk bent goedgekeurd, verwacht UWV dat je er zelf alles aan doet om een betaalde baan te vinden. UWV en het Centrum voor Werk en Inkomen (CWI) ondersteunen je daarbij. Bij CWI kun je je oriënteren op werk en op zoek gaan naar een (andere) baan. Je kunt daarvoor onder andere terecht bij de arbeidsadviseur (zie hierna). Voor meer informatie: zie de brochure van UWV “Ik wil ondersteuning op weg terug naar werk” (hoe UWV ondersteunt bij reïntegratie).
Arbeidsadviseurs voor informatie en advies Als je hulp wilt bij het vinden van werk kun je voor informatie en advies terecht bij de arbeidsadviseur. Hij is expert op het gebied van werk en reïntegratie en weet wat UWV, CWI of de gemeente voor je kunnen doen bij het vinden naar werk. De arbeidsadviseur is onafhankelijk en neemt dus geen beslissingen over je uitkering of reïntegratie. Je beslist zelf of je van de diensten van de arbeidsadviseur gebruikt wilt maken. Afspraken over daadwerkelijke reïntegratie maak je altijd met je klantmanager of reintegratiecoach bij de Sociale Dienst van de gemeente of UWV. Je kunt de arbeidsadviseurs op werkdagen vinden bij het Informatie en Adviespunt Arbeidsintegratie in een CWI-vestiging bij jou in de buurt. Of kijk op internet: www.landelijkeclientenraad.nl bij het thema arbeidsadviseur.
Arbeidsdeskundige UWV Met de arbeidsdeskundige van UWV bespreek je wat je mogelijkheden zijn om (weer) aan het werk te gaan. Vervolgens bepaal je met hem wat voor jou de kortste weg is naar werk en of je een reintegratietraject gaat volgen. De afspraken die je hierover gezamenlijk maakt, legt de arbeidsdeskundige vast in een reintegratievisie. Dit is voor jou een belangrijk document want dat is jouw uitgangspunt voor je verdere reïntegratie. Om je te begeleiden en te ondersteunen bij het vinden van werk, heeft UWV contracten gesloten met reintegratiebedrijven.
Reintegratiebedrijven en reintegratietrajecten Zoals gezegd: in principe is het doorgaans de taak van het UWV, (cq je uitkerende instantie) om je te ondersteunen bij het vinden van werk, zoals bij het kiezen van een geschikt beroep, bij het zoeken naar een baan, bij het leren solliciteren of om bijscholing te organiseren. UWV huurt daarvoor reintegratiebedrijven in. Na een intakegesprek met de medewerker van het reintegratiebedrijf wordt er samen met jou een reintegratieplan vastgelegd. In dit plan worden afspraken vastgelegd over de stappen en over de ondersteuning die het reintegratiebedrijf jou gaat geven. Nadat jij met dit plan akkoord bent gegaan en UWV haar goedkeuring heeft gegeven, ga je dit plan samen met het reintegratiebedrijf uitvoeren. Het reintegratieplan kan worden bijgesteld indien veranderingen in je (medische) situatie daartoe noodzaken. Daarom moet je tijdig alle veranderingen in je situatie doorgeven aan UWV. Voor meer informatie kun je terecht bij de arbeidsdeskundige van UWV.
Geen discriminatie: Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte Discriminatie van mensen met een handicap of chronische ziekte bij sollicitatieprocedures is verboden. Dat staat in de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte. Ook niet als er aanpassingen of voorzieningen nodig zijn om je aan het werk te zetten. En word je toch ongelijk behandeld, dien dan een klacht in bij de Commissie Gelijke Behandeling. Je kunt in het uiterste geval zelf naar de rechter stappen en een schadevergoeding claimen.
Geen medische keuring Volgens de Wet op de medische keuringen mag je nieuwe werkgever tijdens de sollicitatieprocedure niet naar je gezondheid vragen, tenzij dat van belang is voor de functie zelf.
5. Je reïntegratie zelf regelen: Individuele Reïntegratie Overeenkomst en Persoonsgebonden reintegratiebudget
Je kunt ook zelf initiatief nemen voor een reintegratietraject, een reintegratieplan maken en hiervoor een budget ontvangen van UWV. Deze route ziet er als volgt uit.
Individuele Reïntegratie Overeenkomst (IRO) Als je zélf je reïntegratie wilt uitstippelen kun je dit bespreken met de arbeidsdeskundige van UWV. Je kiest dan zelf een reintegratiebedrijf en stelt met dit bedrijf een plaatsingsplan op. Dit plan bevat alle stappen die nodig zijn om je weer aan het werk te krijgen. Bijvoorbeeld: omscholing, begeleiding, training, bemiddeling of het realiseren van aanpassingen en werkvoorzieningen. De uitvoering van het plan mag niet langer dan twee jaar duren en het resultaat moet zijn dat je voor tenminste zes maanden betaald aan de slag gaat. Als UWV akkoord gaat met het plan, betaalt UWV de kosten van je reïntegratie. Je krijgt het geld dat voor de uitvoering van het plan beschikbaar is niet zelf in handen; de rekening van het reintegratiebedrijf gaat rechtstreeks naar UWV. De rekening wordt pas (volledig) betaald als je daadwerkelijk meer dan zes maanden aan het werk bent. Voor meer informatie: zie de informatiebrochure van UWV “Ik wil mijn eigen reintegratie regelen” .
Persoonsgebonden reintegratiebudget (PRB) Deze regeling geldt (alleen) voor arbeidsgehandicapte werknemers die nog in dienst zijn bij hun “oude” werkgever en voor wie de werkgever geen passend werk (in het “oude” bedrijf of elders) kan vinden. Je maakt zelf een plan hoe je jouw positie op de arbeidsmarkt meent te kunnen verbeteren. De uitvoering van het plan mag hoogstens één jaar duren en je kunt daarvoor een bedrag krijgen van maximaal euro 3.630,- (in 2005). Als UWV instemt met dit plan, kun je het PRB budget zelf in handen krijgen en zelf een overeenkomst sluiten met een reintegratiebedrijf. Je bekijkt samen met dit reintegratiebedrijf hoe je de kansen op een baan kunt vergroten, zoals door arbeidsbemiddeling, een sollicitatietraining, een beroepskeuzetest of een cursus of opleiding. Je gebruikt de subsidie dus voor training en begeleiding naar werk. De besteding van het budget wordt getoetst en je moet de uitgaven van het PRB verantwoorden aan UWV. Je ontvangt het budget ook als het je niet lukt om betaald werk te vinden. Ook werkzoekenden die niet arbeidsgehandicapt zijn kunnen onder bepaalde omstandigheden voor een PRB in aanmerking komen. Let wel: In drie regio’s (Utrecht, Den Haag en Maastricht) geldt het PRB voor alle arbeidsgehandicapten, dus ook voor mensen die niet (meer) in dienst zijn van een werkgever.
De “vrije” besteding van het reintegratiebudget dient voor het beter aansluiten van de ingekochte diensten en voorzieningen bij de werkzoekende (maatwerk en flexibiliteit), naast het vergroten van de zelfstandigheid en betrokkenheid van de werkzoekende zelf (empowerment). Daarmee beoogt men behoud, herstel of verbetering van de arbeidsgeschiktheid van de medewerker, opdat hij betere kansen krijgt om te reïntegreren (employability). Voor meer informatie: zie de informatiebrochure van UWV “Een persoonlijke subsidie voor terugkeer naar werk”.
In aanmerking komen voor aanpassingen op het werk:
Stel, je hebt een WAO- of Wajong-uitkering. Volgens de arbeidsdeskundige van UWV kun je weer aan de slag, maar je hebt voorzieningen en aanpassingen nodig om aan het werk te kunnen gaan. UWV vergoedt diverse voorzieningen dan wel verstrekt deze in bruikleen. Voor UWV ben je ‘arbeidsgehandicapt’ als je:
Een WAO-, WAZ-, of Wajong uitkering hebt
Een aanbeveling hebt voor plaatsing bij een bedrijf in de sociale werkvoorziening (WSW) maar daarin nog geen werk hebt gevonden; of
Als je arbo-arts, de verzekeringsarts met de arbeidsdeskundige van UWV vaststelt dat je ziekte of handicap je belemmert bij het werk of het vinden van een baan.
Na afloop van je uitkering of voorziening blijf je nog vijf jaar ‘arbeidsgehandicapte’. In die vijf jaar kun je wanneer dat nodig mocht blijken, gemakkelijk opnieuw een uitkering of voorziening krijgen.
Voorwaarden voor het aanvragen van een voorziening:
Je kunt alleen een voorziening krijgen als je ziekte of handicap naar verwachting langer dan een jaar gaat duren
De voorziening moet nodig zijn voor je werk. Anders kun je misschien een vergoeding krijgen van de gemeente of je verzekeringsmaatschappij
De voorziening moet nodig zijn door ziekte of handicap
De voorziening is aan een bepaald minimum bedrag gebonden (2005: euro 107). Als je in een keer een aantal kleine voorzieningen aanvraagt die samen meer kosten dan dit minimum vereiste bedrag, krijg je wel een vergoeding.
Er bestaan voorzieningen voor werkgevers én voor werknemers. Je krijgt zélf de aangevraagde voorzieningen als het gaat om zaken die je later kunt meenemen naar een eventuele andere baan zoals een aangepaste bureaustoel of orthopedische werkschoenen. Voorzieningen die niet “meeneembaar” zijn, zoals aangepaste machines of een lift, moet je werkgever voor je aanvragen. Dit geldt ook voor begeleiding en kinderopvang, behalve als je op een proefplaats werkt. Dan vraag je de kinderopvang wel zelf aan.
Voor meer informatie: zie de brochure van UWV “Ik heb arbeidsgehandicapte werknemers in dienst”.
Aanpassingen op de werkplek:
Soms zijn er voorzieningen voor je nodig om aan het werk te kunnen. Zo moet je werkplek bereikbaar, toegankelijk en bruikbaar zijn. Dit kan door aanpassingen aan het gebouw, meubilair of door aangepast gereedschap. Ook kan men het werk anders organiseren, je werktijden anders indelen zodat je minder gauw vermoeid raakt. Als je werkgever van oordeel is dat je minder productief bent dan je collega’s kan hij in dat geval eventueel financiële compensatie aanvragen voor deze meerkosten. Je werkgever (of de arbodienst) maakt dan een plan waarin hij motiveert waarom deze voorzieningen nodig zijn en wat ze kosten. UWV beoordeelt dit plan.
Persoonsgebonden voorzieningen:
Deze voorzieningen zijn vooral toegespitst op je persoon en UWV geeft hiervoor een vergoeding. Voorbeelden van veelvoorkomende persoonlijke vergoedingen zijn:
Aangepast meubilair, zoals een aangepaste bureaustoel
Communicatiemiddelen voor lezen, schrijven en horen, zoals een brailleleesregel, een daisy-speler of doventolken
Begeleiding op de werkplek door een jobcoach. Je krijgt dan een langdurig individueel begeleiding- en inwerkprogramma op de werkplek.
Vervoersvergoedingen voor bijvoorbeeld aanpassingen aan je fiets, auto of taxi. Let wel: om in aanmerking te kunnen komen voor deze voorzieningen moet je gezinsinkomen wel lager zijn dan ca. 30.500 bruto per jaar (in 2005). Voor vervoersvoorzieningen die alleen bestemd zijn voor invaliden geldt géén inkomensgrens, bijvoorbeeld driewielfietsen, elektrische rolstoelen en aanpassingen aan je auto. UWV vergoedt alleen aanpassingen aan je auto als ze speciaal voor gehandicapten zijn ontwikkelt en niet voorkomen in vergelijkbare auto’s voor niet- gehandicapten. Ook zorgt UWV soms ook voor tijdelijke vervoersvoorzieningen.
Kinderopvang. Als je een reintegratietraject volgt of een opleiding kan UWV onder bepaalde voorwaarden kinderopvang voor je regelen.
Voor meer informatie over deze voorzieningen kun je terecht bij de arbeidsdeskundige van UWV.
Voor meer informatie over de hiervoor genoemde regelingen kun je ook meer lezen op de website van UWV:http://www.uwv.nl